در این روزهای نخست سال تازه هم که شهروندان دنبال شادی و برپایی جشن های نورزوباستانی اند اما می توانرگه هایی از روزهای سخت ایران وایرانیان را در گزارش های ناامید کننده کاهش قدرت خرید شهروندان در میوه و آجیل ولباس دید. دیدن این روزگار ناجور دیگر نیاز به ابزار رصد و ذره بین ندارد و با چشم های معمولی هم می توان دید. وضعیت اقتصاد بنابررروایت های رسمی هرروز بیشتر در باتلاق فرو می رود. نرخ تورم به مثابه سم مهلک در اقتصاد روند فزاینده ای را سپری کرده تا به پایان سال رسیده است. نفت ایران به طور رسمی هنوز در تحریم است و انتقال پول با هزینه های بالا و پر ریسک انجام می و درامد شهروندان رشد مناسب ونزدیک به تورم را را تجربه نمی کند. واقعیت این است که ایران در انتظارگشایشی است که یک دهه از این ارزو می گذرد است.

در انتظار تعیین تکلیف برجام

داستان تلخ و رفتار خصمانه آمریکا با اقتصاد ایران که ازشروع دهه 1390 رنگ و بوی تندوتیزی گرفت تا همین پایان پارسال ادامه داشت. اقتصاد ایران دوبار در شروع وپایان دهه 1390 با تحریمهای گسترده روبه رو شده است و پیامدهای آن حالا دیگر بر هیچ کس پوشیده نیست. مغزهای پشت پرده تحریم اقتصاد ایران در دوردوم که از 1397 شروع شد و هنوز ادامه دارد از تحریم دورنخست درس گرفته و با تحریم نفت و بانک مرکزی اقتصاد ایران را در بدترین موقعیت قرار داده اند. دربرابر این تحریم طولانی دو دیدگاه وجوددارد: یک دیدگاه باوردارد که ایران زیر بار تحریم نشکسته است و اوج تحریم را پشت سرگذاشته و با ادامه مقاومت دربرابر آن و با استفاده از امکانات داخلی می توان اقتصاد را از تنگنا نجات داد. این گروه معتقدند با وجود همه فشارها اقتصاد ایران فرو نریخته است و به جای اینکه دنبال رفع تحریم از راه گفت وگو باشیم بهتر است دنبال بی اثرکردن تحریم باشیم و یاد آور می کنند که دولت وبنگاهها باید با شرایط ادامه تحریم فعالیت کنند. در برابر اما گروه دیگر باور دارند پیامدهای تحریم بر زندگی وکسب وکار ایرانیان گسترده و عمیق بوده وهست. این گروه نرخ تورم نزدیک به 50 درصد درتابستان پارسال و رسیدن قیمت هردلار به مرز 27 هزارتومان ونیز کسری بودجه دهشتناک نزدیک به 500 هزار میلیاردتومانی سال 1400 و از دست رفتن قدرت خرید شهروندان وگروههای کم درآمد را از آسیب های جدی تحریم می دانند . گروه دوم اعتقاددارند اقتصاد ایران بیش از این تاب آوری در برابر این وضعیت را ندارد و هر سه رکن اقتصاد بسیار تضعیف شده اند.

در حالی که پس از روی کار آمدن جوبایدن در آمریکا راه برای مذاکره باز شده بود و 8 دور مذاکره در وین برای رسیدن به توافقی با راهبرد احیای قرارداد برجام نیز انجام شده است که دودوره ان پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در 28 خرداد 1400 انجام شد ه است اما هیچ سنگ بنای محکمی که نشان از اشتی دهد هنوز دیده نمی شود. ابراهیم رییسی در ماههای نخست ریاست جمهوری در حوزه سیاست خارجی یک سخنرانی در سازمان ملل متحد به صورت آنلاین انجام داده و آن طور که در خبرها خواندیم در این مدت با روسای جمهوری کشورهای چین‌، روسیه و نیز فرانسه به صورت تلفنی صحبت کرده است. رییس دولت سیزدهم در نشست شانگهای که البته روسای مهم‌ترین کشورهای عضو در آن حاضر نبودند نیز شرکت کرد و در این نشست‌ها ایران به عضویت پیمان شانگهای درآمد. همچنین رییسی به جای حضور در نیویورک وزیر پرانرژی و خاص خود در امور خارجه را به نیویورک و بغداد فرستاده است.درهمه این سه ماه از انتخاب رییسی ونیز سی وچند روز از استقرارتیم دیپلماسی ایران اما روند مذاکرات صلح هسته ای بهبودی نداشته است که هیچ بلکه وضعیت مبهم تر شده است. درباره این وضعیت و در این نقطه‌ای که ایستاده‌ایم و درباره درنگ ایران گمانه‌زنی‌ها در دو سر مرز بدبینی و خوش‌بینی استوار شده‌اند. نظر بدبین‌ها که رهبران کشورهای غربی و تحلیلگران غربی‌ هستند و حتی تا حدودی روسیه نیز در این باره با غربی‌ها سازگار شده این است که ایران می‌خواهد با دستاوردهای قابل لمس در نزدیک ‌تر شدن به ساخت و تولید اورانیوم غنی شده به پای میز مذاکره برگردد و امتیازهای بیشتری را طلب کند. آنطور که نماینده روسیه گفته است ایران می‌خواهد راه بازگشت آمریکا در شکستن پیمان تازه را برای همیشه مسدود کند و نیز همه تحریم‌های ایران برداشته شودکه به سد بزرگ برخورد کرده است. نتیجه این وضعیت در اقتصاد دواتفاق بزرگ خواهد بود.

واقعیت ترسناک اقتصادایران امروز بدون تردید کسری بودجه پیدا و پنهان است که از تحریم و رشد ناکافی اقتصاد ایران سرچشمه می گیرد. در پاییز 1399 حسن روحانی خوش بین بود که می تواند با روی کار آمدن یک دموکرات آمریکایی که وعده بازگشت به برجام داده است تحریم را بشکند و ایران بتواند روزی 2.1 میلیون بشکه نفت به قیمت هربشکه 51دلار صادرکند. این منبع درامد بزرگی برای بودجه بود که هزینه ها را پوشش می داد. در همان روزها اقتصاددانان و فعالان اقتصادی ونیز سیاستمداران تاکید کردند این در آمد یک رویا و سراب است. در آن روزها لابد حسن روحانی در داخل امیدواری هایی گرفته بود و از خارج نیز سیگنالهای مثبت به او می رسید. اما خواب رییس دولت دوازدهم تعبیر نشد و در داخل وخارج از ایران مخالفان برداشتن تحریم در برابر امتیازهای بزرگ کاررا بر بودجه سخت کرد. لایحه بودجه که به مجلس رفت اعضای این نهاد قانونگذاری نیز خرج های تازه تراشیدند و کسری بودجه با احتساب خوش بینی نمایندگان به فروش یک میلیون بشکه درروز به 500 هزار میلیارد تومان رسید. حالادر بودجه سال 1401 هم کما بیش همین داستان دیده می شود. و بودجه امسال نیز به بخش درآمدی قابل اعتمادی تکیه نکرده است.

s24