آغاز حمله نظامی روسیه به اوکراین همزمان بود با آغاز موجی از تحلیل‌ها و گزارش‌های خبری نژادپرستانه‌ای که همگی با یک استدلال واحد تلاش می‌کردند ثابت کنند جنگ اوکراین از تمامی جنگ‌های پیشین که در قرن بیست و یکم میلادی اتفاق افتاده مهم‌تر است: «اینجا خاورمیانه نیست، اینجا اروپاست.» اما برخورد نژادپرستانه غرب با غیر اروپایی‌ها که هیچ نقشی در برافروختن آتش جنگ خونبار میان روسیه و اوکراین نداشتند به همین جا ختم نشد؛ 54 روز پس از شروع جنگ، در حالی که میلیون‌ها نفر از اوکراینی‌ها کشورشان را ترک کرده و برای یافتن پناهگاهی امن راهی کشورهای اروپایی شده بودند، نشریه فارن پالیسی گزارش داد دولت آلمان در حال بازپس‌گیری خانه‌های دولتی از پناهندگان افغانستانی است تا بتواند فضای کافی برای اسکان پناهجویان اوکراینی را فراهم کند.

بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، از 24 فوریه تاکنون بیش از 5 میلیون اوکراینی کشور خود را ترک کرده و بیشتر آنها نیز عازم کشورهای اروپایی همسایه شده‌اند تا از جنگ در امان بمانند. آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد می‌گوید با مهاجرت این تعداد اوکراینی، اکنون آنها دومین جمعیت بزرگ پناهندگان را تشکیل می‌دهند و مجموع جمعیت پناهندگان در جهان به 32 میلیون نفر رسیده است. این آمار نشان می‌دهد تنها سوری‌ها با 6.8 میلیون نفر پناهنده و پناهجو در جهان، نسبت به اوکراینی‌ها جمعیت بزرگ‌تری از پناهجویان را تشکیل می‌دهند. داده‌هایی که این نهاد بین‌المللی از تبعات جنگ در اوکراین منتشر کرده همچنین عنوان می‌کند که بیش از 7.1 میلیون نفر از شهروندان اوکراینی در درون این کشور خانه و کاشانه خود را از دست داده‌اند.
بر مبنای داده‌های آماری سازمان ملل متحد تا روز 22 آوریل 2022، بیش از 2 میلیون و 800 هزار نفر از پناهجویان اوکراینی به لهستان، 769 هزار نفر به رومانی، 578 هزار نفر به روسیه، 480 هزار نفر به مجارستان، 430 هزار نفر به مولداوی، 349 هزار نفر به اسلواکی و 23 هزار نفر به بلاروس رفته‌اند. لهستان، مجارستان و اسلواکی بخشی از منطقه شنگن محسوب می‌شوند و این یعنی بخشی از پناهجویانی که وارد این سه کشور شده‌اند، آنجا را به مقصد دیگر کشورهای اروپایی ترک کرده‌اند.
در چنین شرایطی که همدلی جهانی با اوکراینی‌ها یک اتفاق طبیعی است، برخی رفتارهای کشورهای غربی نشان می‌دهد که همدلی آنها در شرایطی برانگیخته می‌شود که با یک سفیدپوست رشد یافته در فرهنگ غربی رو به رو باشند و بهانه‌هایی که پیش‌تر از سوی آنها در خصوص کمبود جا و مکان برای اسکان پناهندگان خاورمیانه‌ای و نبود منابع مالی برای رسیدگی به آنها مطرح می‌شد، چندان واقعی به نظر نمی‌رسند.
ورد پلیتیکز ریویو در مقاله‌ای در این خصوص می‌نویسد: «پذیرایی گرم و با آغوش باز از پناهجویان اوکراینی یک داستان انسانی، الهام‌بخش و دلگرم‌کننده است اما درون خود تضاد شدیدی با شیوه بی‌رحمانه‌ای دارد که کشورهای اروپایی به ویژه کشورهای شرق اروپا در مواجهه با بحران‌های اخیر پناهندگان در جهان از آن استفاده کرده‌اند. ابتدا باید یک هشدار که آشکارا قابل دیدن است را برجسته کنیم: واقعیت این است که اوکراینی‌ها در مقایسه با سوری‌ها، افغانستانی‌ها یا پناهندگان دیگر کشورهای جنگ‌زده و دارای مشکل با استقبال دلسوزانه‌تری مواجه می‌شوند. چنین حقیقتی به معنای آن نیست که نحوه برخورد با پناهجویان اوکراینی باید تغییر کند بلکه مساله این است که رفتار قابل ستایش با اوکراینی‌ها باید به الگویی برای کمک و برخورد با سایر پناهنده‌ها تبدیل شود.»
این رسانه تحلیلی درباره دلایل وجود این تفاوت نوشته است: «واقعیت واضحی که پیش روی ما قرار دارد این است که نژادپرستی نقش مهمی در وضعیت فعلی دارد و اوکراینی‌ها ویژگی منحصر به فردی دارند که پناهجویان پیشین نداشتند؛ آنها اروپایی هستند. این نژادپرستی زمانی که مقامات در مرز لهستان و اوکراین به آسانی اجازه دادند اوکراینی‌های سفیدپوست وارد خاک لهستان شوند اما جلوی ورود سیاه‌پوست‌ها را گرفتند، آشکارتر از قبل شد. نمونه‌های دیگری از این رفتارها نه در سطح مسوولان اجرایی سطح پایین که میان مقام‌های ارشد و حتی روزنامه‌نگاران و دیگر اقشار تحصیلکرده این جوامع دیده شده بود.» کریل پتروف، نخست وزیر بلغارستان درباره ورود پناهجویان اوکراینی گفته بود: «اینها پناهندگانی نیستند که ما به آنها عادت کرده‌ایم، این مردم اروپایی هستند، این افراد باهوش هستند، آنها تحصیلکرده‌اند.» یا در نمونه‌ای دیگر، فیلیپ کوربه از تلویزیون BFM فرانسه در تشریح مساله پناهندگان اوکراینی برای بینندگان این شبکه اظهار داشت «این مردم سوری نیستند، بلکه کسانی هستند که با ماشین‌هایی شبیه به ماشین‌های ما مجبور شده‌اند کشور خود را ترک کنند و از آنجا بگریزند.»
بر اساس موافقتنامه‌های بین‌المللی، کشورهای امضاکننده متعهد به حمایت از پناهجویانی هستند که از شرایط خطرناک خاصی در داخل کشور فرار می‌کنند. بررسی شرایط پناهجویان باید بدون توجه به رنگ پوست، مذهب یا ملیت اتفاق بیفتد. با این حال، در عمل، ملت‌های اروپایی کسانی را که شبیه آنها هستند و کسانی را که از همسایگی خودشان می‌آیند، به مهاجرانی با رنگ پوست و شرایط متفاوت ترجیح می‌دهند. در بریتانیا به عنوان یکی از کشورهایی که در سال‌های اخیر با اتخاذ سیاست‌هایی علیه ورود پناهجویان تلاش داشت از حجم ورود پناهجویان بکاهد، دولت طرح ویزای خانوادگی را به راه انداخت تا اوکراینی‌هایی که یکی از اعضای خانواده آنها در بریتانیا اقامت دارد، بتوانند هرچه زودتر ویزای ورود به خاک این کشور را دریافت کنند. همچنین دولت خانه‌هایی را در نظر گرفت تا اوکراینی‌هایی که خانواده‌ای در آنجا ندارند نیز بتوانند به بریتانیا سفر کنند.
تمام این اقدامات، در شرایطی انجام میشود که چندی قبل دولت بریتانیا از طرحی رونمایی کرد که بر اساس آن قرار است تعدادی از پناهجویان که به‌طور غیرقانونی وارد خاک این کشور شده‌اند، به رواندا فرستاده شوند. این در حالی است که تحقیقات اخیر شورای پناهجویان در بریتانیا نشان می‌دهد بیشتر کسانی که از طریق قایق وارد خاک این کشور شده‌اند دلایل مشروع و قابل قبولی برای پناهندگی دارند و اغلب آنها از کشورهایی جنگ زده نظیر عراق، سوریه، سودان، افغانستان و یمن هستند.
در آلمان، نشریه فارن پالیسی گزارش داده است که دولت آلمان در حال باز پس‌گیری برخی خانه‌های دولتی از پناهندگان افغانستانی است تا بتواند این خانه‌ها را در اختیار اوکراینی‌ها قرار دهد. این نشریه با اشاره به پروانه امیری، فعال حقوق بشر افغانستانی ساکن آلمان می‌نویسد: «پروانه به همراه همسر و دو دختر خردسالش در حال خوردن صبحانه بود که زنگ در به صدا در آمد. یک مامور دولتی بیرون در ایستاده بود و بدون هیچ مذاکره یا گفت‌وگویی به آنها گفت که باید تا 24 ساعت آینده وسایل‌شان را جمع کرده و خانه را تحویل دهند تا برای ورود پناهندگان جدیدی که از اوکراین آمده‌اند آمده شود.» یک مرد 30 ساله افغانستانی درباره این تبعیض آشکار به فارن پالیسی گفته: «من می‌دانم که این مساله تقصیر پناهندگان اوکراینی نیست اما آیا باید میان پناهندگان به دلیل رنگ پوست و نژاد تفاوت قائل شد؟»
در ایالات متحده دولت جو بایدن، روز پنجشنبه از طرح جدید خود برای پذیرش پناهجویان اوکراینی رونمایی کرد. به نوشته سی‌ان‌ان بر اساس این طرح که «اتحاد برای اوکراین» نام دارد ورود اوکراینی‌ها به خاک ایالات متحده را تسهیل خواهد کرد. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که پیش‌تر نیز بایدن از آمادگی برای پذیرش 100 هزار پناهجوی اوکراینی خبر داده بود اما کاخ سفید هنوز قادر نبوده بدرفتاری با پناهجویان امریکای مرکزی و امریکای لاتین که تلاش می‌کنند از مرزهای جنوبی وارد خاک امریکا شوند اما با بدرفتاری ماموران دولتی و ممانعت آنها روبرو می‌شوند پایان بدهد.
دیده‌بان حقوق بشر در گزارش تازه خود درباره وضعیت مهاجران افغانستان گفته است که پلیس یونان پناهجویان را در مرز زمینی یونان و ترکیه بازداشت کرده و در بسیاری از موارد لباس‌های آنها را درآورده و پول، تلفن و سایر دارایی‌های‌شان را سرقت کرده و آنها را با بدترین شرایط ممکن به ترکیه برگردانده‌اند.
در برخی موارد پلیس یونان مهاجران را تحویل مردان نقابدار داده و آنها را مجبور به سوار شدن به قایق‌های کوچک کرده و این نقابداران که گفته می‌شود اکثرا خود نیز پناهجویان کشورهای دیگر در یونان هستند، آنان را به داخل آب سرد کشانده و وادار می‌کنند به سمت ترکیه حرکت کنند.
بر اساس آمار نهادهای حمایت از پناهجویان در حال حاضر هزاران پناهجوی افغان که از مسیر ترکیه وارد یونان شده‌اند، در نقاط مختلف این کشور، در بدترین وضعیت ممکن قرار دارند، اکثر پناهجویان از وضعیت بد زندگی در این کشور شکایت داشته و می‌گویند روزهای بسیار دشواری را تجربه می‌کنند. مشکلات پناهجویان افغان در ترکیه که با تقبل تمام رنج‌ها و مشکلات خودشان را به یونان رسانده به دلیل حضور مهاجرین اوکراینی مشکلات‌شان بیشتر شده ودولت یونان تمام توجه را به این پناهجویان جدید اختصاص داده است. سازمان دیده‌بان حقوق بشر می‌گوید در حالی که یونان از اوکراینی‌ها به عنوان «پناهجویان واقعی» استقبال می‌کند، اما با عقب راندن پناهجویان افغان به ترکیه به‌ صورت «دوگانه» و «ظالمانه» برخورد کرده است. بیل فرلیک، از مدیران دیده‌بان حقوق بشر این برخورد دوگانه رفتاری است که ارزش‌های ادعایی اروپایی در مورد برابری، حاکمیت قانون و کرامت را به سخره می‌گیرد.
در شرق اروپا نیز پذیرش بیش از دو میلیون پناهجو در حالی صورت گرفته که آنها بدترین برخوردها را با پناهندگان کشورهای دیگر به ویژه پناهندگان مسلمان داشته‌اند.
تحقیقات نشان می‌دهد علاوه بر نژادپرستی، مساله اسلام ستیزی نیز در تفاوت نوع برخورد با پناهجویان موثر است. بر اساس داده‌های منتشر شده از سوی موسسه پیو، درصد قابل توجهی از شهروندان کشورهای اروپایی تفکرات اسلام‌ستیزانه دارند. در بریتانیا که کمترین سطح از اسلام‌ستیزی را در مقایسه با سایر اروپایی‌ها دارد این رقم 18‌درصد است، در اسلواکی 77 درصد، در لهستان 66 درصد مردم اسلام ستیزند و این رقم در سایر کشورهای اروپایی نظیر مجارستان و بلغارستان نیز بسیار بالاست.

اعتماد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.