سفره‌های خالی، سبدهای خالی تر

بنفشه سام‌گيس

نتايج آخرين مطالعه كشوری درباره حذف مواد غذايی مفيد از سبد هزينه خانوارهای متوسط يا كم‌درآمد، هشدار نگران‌كننده‌ای از شيوع گسترده سوءتغذيه در آينده نزديک است.  

تيرنگ نيستانی، مدير گروه تحقيقات تغذيه‌ای اين موسسه پ‍ژوهشی، ميگويد: «حذف گوشت قرمز از سبد غذايی خانوار، به خودی خود مساله مهمي نيست چون متخصصان تغذيه، مصرف گوشت قرمز را، چندان هم توصيه نميكنند. مهم اين است كه چه ماده غذايی جايگزين گوشت قرمز شده. نتايج اين مطالعه به ما نشان داد كه مصرف منابع پروتئينی جانوری شامل گوشتهای قرمز و سفيد، به دليل هزينه بالا، بسيار محدود شده و حتی بسياری خانوارها، اين منابع پروتئينی را به‌طور كامل از سبد غذايی و هزينه‌های خود، حذف كرده‌اند.

 تعداد زيادی از خانوارها در اين پيمايش اعلام كردند كه علت حذف كامل منابع پروتئينی جانوری از سبد غذايی خانوار، كاهش درآمد خانواده بوده، تعداد زيادی هم، اعلام كردند كه به علت از دست دادن شغل و كاهش چشمگير درآمد به دليل تعطيلی های مرتبط با شيوع ويروس كرونا، ناچار به حذف كامل منابع پروتئينی از سبد غذايی خانوار شده‌اند.

يكی از پاسخهای نگران‌كننده در مجموع پرسشنامه‌ها، كاهش قابل توجه مصرف ميوه‌ها و افزايش مصرف منابع انرژی و به‌طور خاص، غلات (نان و برنج) بود. نتيجه كلی اين مطالعه، اين بود كه گرانی و كاهش درآمدها، خانوارها را به سمت حذف يا كم كردن منابع اصلی مواد مغذی (انواع گوشت، تخم‌مرغ، شير و ميوه‌ها) و جايگزينی منابع ديگر كالری كه عموما از بابت بسياری مواد مغذی (در قياس با منابع پروتئينی، ميوه‌ها يا سبزيجات) فقيرترند، هدايت كرده و اين تغيير البته، دور از انتظار نبود چون انسان در شرايط نامساعد اقتصادی، عموما در پی سير كردن شكم خود و خانواده با مواد غذايی در دسترس و قابل ابتياع است. اما، سرانه و بعد خانوار هم، يكی از عوامل تاثيرگذار در تغيير كميت و كيفيت سبد غذايی است.

محمدحسين سلطان‌زاده، استاد دانشگاه علوم پزشكی شهيد بهشتی و متخصص بالينی عفونی در وبلاگ خود مينويسد: «هر فرد ايرانی بايد روزانه 320 گرم نان، 100 گرم برنج، 20 گرم ماكارونی، 26 گرم حبوبات، 70 گرم سيب‌زمينی، 280 گرم سبزی، 260 گرم ميوه، 48 گرم گوشت قرمز، 50 گرم گوشت سفيد، 24 گرم تخم‌مرغ، بين 225 تا 240 گرم شير يا لبنيات، 35 تا 40 گرم روغن و 40 تا 50 گرم قند و شكر مصرف كند.»

معادل وزنی اين تعريف را برای يک ماه 30 روزه ميتوان اين‌طور برآورد كرد؛ هر فرد بالغ ساكن در ايران بايد ماهانه حدود 9 كيلو و 500 گرم نان، 3 كيلو برنج، 2 كيلو ماكارونی، 780 گرم حبوبات، 2 كيلو و 100 گرم سيب‌زمينی، 8 كيلو و 400 گرم سبزی (شامل صيفی جات و فرنگی) 7 كيلو و 800 گرم ميوه، يک كيلو و 440 گرم گوشت قرمز، يک كيلو و 500 گرم گوشت سفيد، 720 گرم تخم‌مرغ، حدود 67 كيلو لبنيات (شير، ماست، پنيرو دوغ) حدود يک كيلو روغن (انواع چربی ها) و حداكثر، يک كيلو و 200 گرم قند و شكر مصرف كند. 

معادل ريالی اين تعريف با قيمتهای رقصان اين روزها، رقمی بالای 900 هزار تومان است. يعنی يک فرد بالغ در ايران، برای تامين يک سبد غذايی 30 روزه سالم «تک نفره»، بايد حدود يک ميليون تومان هزينه كند. علاوه بر اين، تعريف سلطان‌زاده از «سبد غذايی»، ساده‌ترين اما كاملترين برآورد از مواد مفيد و مغذی موردنياز و تامين‌كننده همزمان انرژی و سلامت بدن يک انسان بالغ است.

مركز افكارسنجی دانشجويان ايران (ايسپا)، اخيرا نتايج يک نظرسنجی را منتشر كرد؛در اين نظرسنجي، وضعيت مصرف نوشابه، لبنيات (شير، دوغ و ماست) برنج، پروتئين حيوانی (گوشت قرمز، گوشت سفيد و ماهی) طی 2 سال 98 و 5 ماه از سال 99 مورد سوال قرار گرفته بود و پرسش‌شوندگان، با توجه به گزينه‌های «مصرف روزانه، مصرف چند روز در هفته، مصرف چند روز در ماه، مصرف چند بار در سال و مصرف صفر»، درباره مصرف هريک از گروههای غذايی مورد مطالعه پاسخ داده بودند. اگرچه تعداد جمعيت نمونه در اين نظرسنجی، چندان زياد نيست اما پاسخهای همين گروه مورد مطالعه، نمايه‌ای از كاهش قدرت اقتصادی خانوار است.

اعداد استخراج شده در اين نظرسنجی، كاهش مصرف منابع پروتئينی و افزايش مصرف قندوشكر و منابع غذايی «سيری آور.» آنچه در اين اعداد نگران‌كننده است، تصميم به تغيير سبک تغذيه به دليل كاهش قدرت اقتصادی است به اين معنا كه تا پايان سال 98، افرادی بوده‌اند كه اصلا نوشابه مصرف نميكردند (28.2درصد) اما در سال 99، اين عدد به 21.1درصد كاهش پيدا كرده، بنا به گفته مدير گروه تحقيقات تغذيه انيستيتو تحقيقات تغذيه هم، نتايج مطالعه كشوری سال 99 اين مركز پژوهشی نشان داد كه قند و شكر، يكی از انتخابهای اجباری خانوارها برای پاسخ به حس گرسنگی بوده است./اعتماد

Share:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *