طی سه ماه گذشته ۳ حادثه کارگری ناشی از خستگی کارگران به‌دلیل انجام اضافه کاری بدون حقوق، حوادث تاسف‌بار کارگری را رقم زد. در سایه نبود حمایت دولت، کارفرمایان کارگران را به اضافه کاری بدون حقوق وادار می‌کنند. کارگران می‌گویند در صورتیکه نپذیرند، کارفرما از حقوق آنها کسر می‌کند.

در پایان هفته گذشته یکی از کارگران شهرداری اصفهان در حین نظافت اتوبان فرودگاه اصفهان بر اثر خستگی ناشی از اضافه کاری و ایستادن طولانی به کما رفت.

پیش‌تر چند تن از این کارگران گفته بودند پیمانکار از ما اضافه کاری بدون حقوق می‌خواهد. کارگران می‌گویند این اضافه کاری اجباری و پیمانکار در ازای آن هیچ مزدی به ما پرداخت نمی‌کند.

به گفته این کارگران، پیمانکار برای سود بیشتر به‌جای استخدام کارگر متناسب با حجم کار، از ما بیش از اندازه کار می‌کشد. اگر هم حاضر به اضافه کاری بدون حقوق نشویم، غیبت زده و از حقوقمان کم می‌کند.

در حادثه‌ای دیگر در چهارم دی‌ماه نیز یکی از ماموران خدمات فنی راه‌آهن تهران در برخورد با قطار یک پای خود را از دست داد. در آن زمان مسئولان راه‌آهن علت را بی‌توجهی کارگر به اصول ایمنی و هشدارهای فنی عنوان کردند. اما همکاران وی علت را خستگی بیش از حد دانستند.

به گفته کارگران بر اساس قانون کار پس از ۲۴ ساعت کار، کارگر باید چهل و هشت ساعت استراحت کند. اما در بسیاری از ایستگاه‌های راه‌‌آهن این بر عکس است.

همچنین در یک حادثه تاسف‌انگیز دیگر در اوایل آذرماه، یکی از کارگران پیمانکاری تعمیرات در خط ۴ متروی تهران دچار حادثه شد و جان خود را از دست داد.

به گفته همکارانش او پیش از حادثه، بیش از ۲۴ ساعت در حال کار بوده است. علت این حادثه نیز خستگی زیاد و نداشتن تمرکز عنوان شد.

ماده ۵۱ قانون کار می‌گوید: «ساعات کار کارگران در شبانه روز نباید از ۸ ساعت تجاوز نماید.»

بر اساس تبصره‌ یک این ماده، سقف ساعات کار در هفته ۴۴ ساعت است.

ماده ۵۹ قانون کار نیز شرط برقراری اضافه کاری را موافقت کارگر، پرداخت ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی، عنوان کرده است.

در تبصره این ماده آمده است که ساعات کار اضافی نباید از ۴ ساعت در روز بیشتر شود. ساعات کار روزانه بر اساس قانون کار ۸ ساعت در روز تعریف شده است و بیش از آن اضافه کار به‌حساب می‌آید، که باید با رضایت کارگر و در ازای پرداخت اضافه‌کاری انجام شود.

آیا این قوانین رعایت می‌شود؟

به گفته فرزاد نداف فرد، یک فعال کارگری در اصفهان، کارفرماها الزامی برای رعایت قانون کار نمی‌بینند. وی علت را در دادنامه‌ ۱۷۹ و رشد قرارداد‌های موقت در کارهای مستمر می‌داند.

نداف می‌گوید که این دادنامه، امنیت شغلی کارگران را متزلزل کرده است.

کارفرمایان با تکیه به این دادنامه دستشان برای استثمار کارگران و اخراج آنها باز است. هیچ‌کس هم نمی‌تواند جلوی بهره‌کشی آنها از کارگران را بگیرد.

گستردگی اضافه کاری بدون حقوق آن هم به شکل اجباری در بین کارگران شهرداری

کارفرمایان در بسیاری از موارد از کارگران شهرداری می‌خواهند تا ۱۲ ساعت در روز کار کنند. آنها بابت این پولی به کارگران پرداخت نمی‌کنند. بلکه اگر کارگر حاضر به اضافه کاری بدون حقوق نشود، غیبت می‌زنند و از حقوق او کسر می‌کنند.

کارگران شهرداری به‌دلیل شغل سخت و زیان‌آور تنها ۶ ساعت در روز باید کار کنند. ولی از آنجایی که بیشتر آنها قرارداد موقت هستند، یا باید به خواسته‌ پیمانکار گوش دهند یا اخراج شوند.

کارفرمایان نیز در جواب اعتراض کارگران می‌گویند به اداره کار شکایت کنند. زیرا به خوبی می‌دانند که شکایت کارگران راه به جایی نخواهد برد.

رابطه اضافه کاری با دستمزدهای زیر خط فقر

 در شرایطی که خط فقر به بالای ۱۰ میلیون تومان رسیده است. کارگران شهرداری با حقوق‌های زیر ۴ میلیون تومان، توان تامین زندگی روزانه را ندارند. از این رو آنها مجبور هستند با اضافه کاری دستمزد خود را اندکی به این خط نزدیک کنند.